نبرد گرانیکوس (۳۳۴ پیش از میلاد) – آغاز حمله اسکندر به ایران

نبرد گرانیکوس نخستین رویارویی سپاه ایران و مقدونیه بود. اسکندر پس از عبور از تنگه داردانل، در کنار رود گرانیکوس (در غرب آناتولی امروزی) با سپاه ساتراپ‌های ایرانی مواجه شد.

• ترکیب سپاه ایران: بیشتر از سواره‌نظام و نیروهای مزدور یونانی تشکیل شده بود.
• نتیجه نبرد: اسکندر با استفاده از آرایش جنگی خاص خود و حمله ناگهانی، سپاه ایران را شکست داد. بسیاری از فرماندهان ایرانی کشته شدند و راه اسکندر برای تصرف آسیای صغیر باز شد.

نبرد ایسوس (۳۳۳ پیش از میلاد) – شکست سنگین داریوش سوم

پس از نبرد گرانیکوس، داریوش سوم شخصاً فرماندهی سپاه ایران را بر عهده گرفت و در منطقه‌ای به نام ایسوس (در جنوب ترکیه امروزی) با اسکندر روبه‌رو شد.

• سپاه ایران: شامل ده‌ها هزار سرباز، ارابه‌های جنگی و سواره‌نظام قدرتمند بود.
• استراتژی اسکندر: حمله مستقیم به جایگاه داریوش سوم.
• نتیجه نبرد: سپاه ایران به دلیل استراتژی برتر اسکندر دچار آشفتگی شد و داریوش سوم مجبور به فرار شد. در این نبرد، مادر، همسر و فرزندان داریوش به اسارت اسکندر درآمدند.

نبرد گوگمل (۳۳۱ پیش از میلاد) – پایان هخامنشیان

گوگمل (در نزدیکی موصل عراق امروزی) صحنه یکی از بزرگ‌ترین نبردهای تاریخ بود. داریوش سوم ارتشی عظیم از سراسر امپراتوری ایران گردآوری کرد تا اسکندر را شکست دهد.

• سپاه ایران: بین ۲۰۰ تا ۳۰۰ هزار سرباز، ارابه‌های داس‌دار، فیل‌های جنگی و سواره‌نظام.
• استراتژی اسکندر: استفاده از تاکتیک جناح‌بندی و تمرکز حمله بر مرکز سپاه ایران.
• نتیجه نبرد: با وجود برتری عددی ایرانیان، تاکتیک‌های نظامی برتر اسکندر باعث فروپاشی سپاه ایران شد. داریوش سوم مجدداً فرار کرد و مدتی بعد توسط ساتراپ خود، بسوس، کشته شد.

سقوط پرسپولیس (۳۳۰ پیش از میلاد) – پایان عصر هخامنشیان

پس از پیروزی در گوگمل، اسکندر بدون مقاومت زیادی وارد پرسپولیس (تخت جمشید) شد. او پس از ماه‌ها اقامت در پایتخت هخامنشیان، این شهر را به آتش کشید.

• دلیل آتش‌سوزی: برخی منابع آن را انتقام اسکندر از حمله خشایارشا به یونان دانسته‌اند، اما احتمال دارد که این اقدام برای نشان دادن تسلط کامل بر ایران بوده باشد.
• نتیجه: امپراتوری هخامنشی به طور رسمی نابود شد و اسکندر خود را شاه ایران نامید.